Tercümenin nitelendirilmesi mümkün müdür? Bir yazının bir diğer yazıdan daha zor olduğunu söylemek mümkün müdür? Peki ya bir dilin diğer bir dilden daha zor olduğunu iddia etmek doğru mudur?

Dil ve dilbilimde ölçülebilirlik kavramının arkasındaki gerçek her zaman için tartışılmış ve imkansız olduğu düşünülmüştür. Ancak korpus dilbilim ve dile olan istatistiksel yaklaşımlar, istatistiğin bize verebileceği çok şey olduğunu ortaya koymuştur. Dilin bazı yönleri ölçülebilir ve olasılıklar üzerine kurulabilmektedir.
Dilbilim geçmişi olmayan kişiler tarafından çoğunlukla ortaya atılan sorulardan biri de bir dilin başka bir dilden zor olma ihtimali var mı sorusudur. İlginçtir ki bu konu bir çok dil bilimci tarafından çok nadiren dile getirilmekte ne yazık ki istatistiksel dil bilimde bu konuya yer ayrılmamaktadır.

Dilbilimciler bu soruyu sormaktan çekiniyorlar mı yoksa gereksiz olduğunu mu düşünüyorlar? Belki de bu soru dilbilimsel politika doğruculuğu tarafından belirlenmiş ve bir dilin başka bir dilden daha zor olup olamayacağı sorusunun sorulması “doğru” olarak bulunmuyordur. Belki de bu soruyu sormanın daha güzel bir şekli, Bir dil diğer bir dilden ne gibi farklılıklar gösterir? Şeklinde olmalıdır. Tabiki çoğumuz, bazı dilleri öğrenmenin diğerlerine göre daha zor olduğu gerçeğinin farkındayız. Bu konuya doğrudan etki yapan bazı faktörler yok değil…kişinin ana dili, Kişinin daha önceden kaç dil bildiği ve öğrenecek olduğu yeni dilin konuştuğu ana diline olan yakınlığı ve tabiki kişinin yeni dilleri öğrenme konusuna olan eğilimi ve becerisi. Ancak yine bu faktörler göz önüne alınmış olsa dahi, bazı dilleri konuşmak diğerlerine göre daha kolay veya zor olabilmektedir.

Bu konu hakkındaki görüşler Çince (Mandarin), Arapça, Lehçe, Bask dili ve Xhose olarak sıralanmaktadır. Ancak bu soruyu cevaplamaya çalıştığımızda, bu soruyu soran kişi sayısı kadar fazla cevabın olduğunu görürüz ve aslında cevaplamanın gereksiz olduğuna kanaat getiririz. Ancak istatistiksel dil bilimin adım atmaya korktuğu alanda, ikinci dil öğrenimi cesur bir şekilde atılmaktadır. Bazı dil eğitim kurumlarının bu cevaba niceliksel olarak yaklaştıklarını görmek oldukça ilginç. Amerikan ordusu (ve bunun yanında bir çok Amerikan kurum kuruluşları) dilleri I- IV arasında dört gruba ayıran bir sistem kullanmaktadır. Birinci grupta Fransızca, İtalyanca ve Flemenkçe; ikinci grupta Almanca; üçüncü grupta Tai dili ve İbranice ve dördüncü grupta ise Arapça, Çince, Japonca ve Korece…Bu metodoloji ardındaki sistem hem çok kolay hem de oldukça uygulanabilirdir…Birbiri ardına saymış olduğumuz tüm diller, kendisinden önceki dile göre daha fazla eğitim süresine ihtiyaç duymaktadır.

Pratik taleplerin çoğu zaman dilbilimci ve tercümanların nefret ettikleri farklılık çizgilerini oluşturduklarını görmek oldukça ilginç aslında. Aynı durum, tercümanların sürekli karşılaştıkları farklı metinler için de geçerlidir. Bazıları medikal ve hukuk metinlerinin en zor olduğunu düşünürken, bazıları da şiirin en zor olduğunu vurgulamaktadır. Tercüme büroları tarafından da kimi zaman bu konu gündeme gelmektedir. Genel çeviri ve uzmanlık çevirisi gibi.

Tercüme yaparken tercümanların %90 kullanmış oldukları font Times New Roman’dır. Açıkçası ben Times New Roman’ın belgeler üzerinde çok da iyi durduğunu düşünmüyorum. Bunun yerine çoğu zaman Arial fontunu kullanıyorum. Sanki Arial fontu kağıt üzerinde daha temiz ve kelimeler birbirinden daha da ayırt edilebilir oluyor.

Aramızdan bazıları “font seçimi de ne oluyor kardeşim…önemli olan tercümenin kalitesidir” diyebilir. Bu görüşlerinde de haklıdırlar. Ancak şöyle bir gerçek de var ki, insanlar belgeyi ellerine aldıklarında ilk baktıkları şey o belgenin göze hitap etmesidir. Tıpkı yemek masasında olduğu gibi. Nasıl ki bir yemeğin damak tadı önemli ve göze hitap etmesi de bir o kadar önemli ise, tercüme işinde de tercümenin kalitesinin önemli olduğu kadar, göze hitap eden bir sayfa düzeni ve font seçiminin de olması önemlidir.

Font seçimini çoğu zaman kaynak metindeki font türü ve boyutunu koruyarak yapmak en doğru olanıdır. Ancak kimi zaman ben Times New Roman kullanmaktan hoşlanmıyorum. Bu beni tercüme yaparken rahatsız ediyor. Fontumu Arial yapıyorum, satır aralığını 1,5 satır aralığı ve harf aralıklarını da artırıyorum. Font boyutunu da 12 ye getiriyorum. Bilmiyorum ama tercüme yaparken uygulamış olduğum tarzlardan biri bu. aşağıdaki sizlere Times New Roman’a alternatif olabileceğini düşündüğüm bazı fontlardan örnekler veriyorum….Bence artık Times New Roman’dan kurtulma vakti geldi:)

Avrupa çapında yüzlerce çalışma masası mercek altına alınarak, sahiplerinin kişilikleri incelendi. Araştırma sonucunda, çalışma masası düzeninin, iş hayatında yükselmeyi de etkilediği ortaya çıktı.

 Logitech şirketinin yaptırdığı araştırma sonuçlarında çalışma masalarının kişiliğimizi yansıttığı ve iş hayatındaki yükselmeleri etkilediği bildirildi.

Psikolog Cary Cooper, büro animatörü, düzen fanatiği, ailesine düşkün tutarlı kişi, tasarım aşığı lider ve kaosun hakim olduğu dahi olmak üzere toplam 5 ayrı kişilik tespit etti. Bu 5 ayrı kişilik tahlili ise şöyle:

“Büro animatörü olarak tanımlanan kişiler masalarına sürekli yeni ve ilgi çekici eşyalar koyarlar ve eğlenmekten hoşlanırlar. Genellikle güler yüzlü olan bu kişilikler takım çalışmasını sever ve takımı bir arada tutmaya çalışsalar da çoğu zaman ciddiye alınmamaktan şikayet ederler.

Masaları düzenli ve temiz olan düzen fanatikleri, güvenilir, fakat duygularını gizleyen kişiliğe sahip.

Masalarına çocuklarının, eşlerinin, arkadaşlarının fotoğraflarını ve hatıra olarak verilen eşyaları koyan ailesine düşkün tutarlı kişiler ise vefalı, ailesine ve arkadaşlarına değer veren kişilerdir.

Tasarım aşığı lider tipinin masasında ise özgün stil ve yüksek teknoloji ürünü eşyalar dikkati çeker. Bu kişiler, tuttuğunu koparır, profesyonel çalışır, fakat duygularını dile getirmekten kaçınır.

Kaosun hakim olduğu ‘dahi’ olarak adlandırılan insanların masaları çok düzensizdir. Önlerinde kitapların ve dosyaların dağ oluşturduğu bu kişiler, araştırmaya göre, heyecanlı ve spontane, fakat güvenilmez olabiliyor”.

Ayrıca araştırma sonucunda, çalışma masası düzeninin, iş hayatında yükselmeyi de etkilediği belirtilirken, araştırmaya katılan üst düzey yöneticilerin yüzde 70′inin çalışma masası düzenli olan kişileri tercih ettiği ve yüzde 55′inin çalışma masası düzensiz olan kişilerin güvenilmez ve dikkatsiz olduğunu düşündüğü ifade edildi.

Proje beklentileri ve çıktıların başarılı bir iletişim sağlaması, lokalize edilmiş olan nihai ürünün kalitesini artırdığı su götürmez bir gerçektir. İlaç ve tıbbi teçhizat firmalarında çalışan uzmanların, kendi ürünleri hakkında, tercüme sağlayıcısı firmaya aktarma esnasında çıkmaza düşebilecekleri derecede fazla bilgisi bulunmaktadır.

Bu ürün bilgisinin kaybolması, lokalizasyon girişimlerinin etkinliğini düşürmektedir:

-    sağlayıcıının teklif ve takvim süresi konusundaki doğruluk kalitesini düşürmekte
-    proje yöneticileri ve mühendislerin harcadığı zamanı artırmakta
-    yanlış çıktıların alınmasına neden olmaktadır.

Ancak bir lokalizasyon kitinin olması, tüm bu zorluklara göğüs germe adına nispeten kolay bir çözüm sunabilir. Müşterinin tercüme işlerinden sorumlu müdürü tarafından oluşturulacak olan bu kit, dokümante edilmediği takdirde satıcıya bilgi aktarımı sırasında kaybolabilecek olan projeye özgü şartları kağıda dökecektir.

5 adımda etkin lokalizasyon kitinin oluşturulması

1.    Standart içerik
2.    Organizasyon
3.    Dış kaynaklı dokümanlara referans
4.    Satıcıların dahil edilmesi
5.    Müşteri onayı

Bir lokalizasyon kitinde olması öngörülen içerikler

Herbir müşetrinin ayrı ayrı şartları, zaman çizelgeleri, teslimatları ve özellikleri vardır. Bunun sonucu olarak lokalizasyon kitleri firmadan firmaya farklılık gösterecektir. Hernekadar projeden projeye farklılık göstermese de. Ancak yine tüm lokalizasyon kitlerinde olması gereken bileşenler şu şekilde sıralanabilir:

•    Ürün, proje ve bileşen adları
•    Lokalizasyon proje müdürleri, mühendisler vb. iletişim bilgileri
•    Ürün ve hedef kitlenin genel değerlendirmesi
•    Bilginin derecelendirilmesi (Ürünün geçmişi nedir? Satıcı önceki tercüme ve kelime dağarcıklarını nerede barındırabilir?)
•    Hedef ve kaynak metinler ya da yereller
•    Gözden geçirme ve teslim tarihi konusundaki beklentiler
•    Format ve stilistik yönergeler
•    Kontrol listesi
•    Dosya listesi – bu dosya listesinde tercüme edilmesi gereken veya gerekmeyen dosyalar listelenebilir
•    Kullanılacak olan uygulamaların versiyonları, parça numaralaır, isim tahları, rehber yapısı ve teslimat metotlarını içeren teslimatlar
•    Kalite beklentileri,

Lise ve üniversite yıllarımızda hocalarımız mutlaka bir sözlük sahibi olmamız gerektiğini hatırlatıp dururdu. Çünkü tercüme yaparken yaptığımız işin geçerli kılınması çok önemliydi ve bunun en doğru yolu sözlük kullanmaktan geçiyordu.

Ancak günümüzde müşterilerimiz artık tercümanların masalarında birer sözlük görmüyor. Peki bu nasıl oldu? Tabiki cevap çok basit. Zaman değişti. Zamanla birlikte mesleğimiz de değişiyor.

Bilgi çağında artık masamızın üzerinde duran sözlükler yerine, bu sözlüklerin bilgisayara yüklenmiş versiyonları ile çalışabiliyoruz. Tabiki internet…internetin kendisi başlı başına bir sözlük. Geçerli kılma işleminde belki de ilk başvurulması gereken şeylerden birisi internet. ve tabiki bizim için vazgeçilmezlerden birisi internet üzerinde online terminoloji taraması.

Aşağıda sizlere işinize yarayabileceğini düşündüğüm bazı internet sitelerini sıraladım:

İngilizce Kısaltmalar:
www.abbreviations.com

Akronimler:
www.acronyma.com/?language=en
www.acronymfinder.com
www.businessballs.com/acronyms.htm
www.astro.umd.edu/~marshall/abbrev.html
http://acronyms.thefreedictionary.com

Eş ve Zıt Anlamlılar:
www.synonym.com/synonym

Referanslar:
www.tiscali.co.uk/reference/dictionaries/english/data/content_a.html

Etimoloji:
www.anglik.net/englishlanguagehistory.htm www.uta.fi/FAST/US1/REF/engtran.html
www.etymonline.com
www.mindlesscrap.com/origins/moreorigins.htm
www.krysstal.com/english.html
www.chass.utoronto.ca/~cpercy/hell