Teknik dokümanların çevirileri, bütün terminolojinin doğru çevrilmesi açısından büyük bir önem arz etmektedir. İşi biraz abartacak olursak, teknik çeviri yaşam ile ölüm arasındaki fark gibi birşeydir. Bu ifade size biraz şaşırtıcı gelmiş olabilir ancak şunu düşünün… Bir makine kurulumunda kabloların bağlantılarını anlatan bir kullanım kılavuzunda farklı kabloların bağlanmasını söyleyen yönergede yapılan bir çeviri hatasını düşünün.

İşte bu yüzdendir ki teknik makalelerinizi üzerinde çalışan çevirmenlerinizin hayati bir öneme sahip olduğu açık bir gerçektir.
Doğru dilin kullanılması

Örneğin, demir yolları işi üzerinde çalışan bir çevirmen için basit ve sade duruşlu bir trenin terminoloji kargaşı yüzünden Pandora’nın kutusuna dönüşmesi oldukça karmaşık bir durumdur:
-    Tavan kabloları mı yoksa bağlantı kabloları mı?
-    Kollektör mü kondaktör mü?
-    Konveyör mü taşıyıcı ?
Tren parçaları için doğru teknik ismin bulunması mühendislik geçmişine sahip bir teknik çevirmen için bile oldukça zor bir iştir. Neden mi? Çünkü elektrik mühendisliğindeki mevcut kolektörler demir yolu terminolojisinde pantograf olarak geçmektedir.
Bir çevirmen dil açısında mükemmel bir uslübe sahip olsa dahi, her iki dilde de teknik terminolojiye yakın değil ise, çeviri metninin yazımında doğru kelimeyi bulmakla bulamamak arasında kalır. Meselelere daha karmaşık bir açıdan bakacak olursak, bazı terimler farklı kültürlerde farklı şekillerde adlandırılmaktadır: Amerika’da bir taşıyıcı arabası İngiltere’de vagon; bir tren vagonu ise İrlanda’da “çift dizel ünite” (DMU) olarak adlandırılmaktadır.
Terimler Sözlüğü ve çeviri hafızası
Yukarıda demiryolu için vermiş olduğumuz örnekler, doğru teknik çeviriyi uygulamanın göründüğü kadar kolay olmadığını ortaya koymaktadır. İngiliz terminolojisinde belki farklı alanlarda önemli başka değişiklikler de olabilir. Sizin için doğru dilin kullanıldığından emin olmak için her iki tarafın da üzerinde anlaştığı terminoloji sözlüğü veya firmanıza ve sektöre uygun terimleri kullanmak için çalışıyoruz.
Aynı zaman bilgisayar destekli olarak çalışan Trados, Dejavu, Omega T gibi programları da tekrar eden paragrafların istikrarı ve doğruluğu açısından kullanılmaktadır. Bu tarz bilgisayar destekli programlar kalite ve çevirilerin işlerliğini artırmak açısından oldukça yararlı gereçlerdir. Aynı zamanda sizler için tekrar eden metinler için ekstra ücret ödememenizi sağlayacak uygulamalardan biridir.
Kalite kontrolü yapılan uzman çeviriler
İster havacılık, inşaat ve tarım isterse uzmanlık gerektiren diğer alanlar olsun teknik çevirinin her anlamda mükemmel olması gerekmektedir. Bu yüzden teknik çeviri projelerimizde benzeri alanlarda geçmişi olan ve teknik bilgi sahibi çevirmenler ile birlikte çalışmaktayız.

Projeye uygun tercümanın bulunması, bir tercüme bürosu için tartışmasız en önemli görevlerden biri olsa da, çoğu tercüme bürosu dışarıya iş yaptırmaktan daha fazlasını yapmaktadır. Çevirisi yapılan metinlerin gözden geçirilmesi ve düzenlenmesi gerekmektedir. Tercüme sektöründe mükemmellik diye bir kavram olmadığını düşünürsek, diğer firmalar gibi gerçeğe en yakın noktaya ulaşmaya çalışıyoruz.
Ancak başarılı bir tercümenin kesin olarak elde edildiği belirli bir metot yoktur. Editin ve proofreading kelimeleri bile sektörde gerçek anlamlarının dışında kullanılmaktadırlar. Gazetecilik ve matbaa sektöründe verilen anlama göre: editing, metinlerin gözden geçirilmesi ve bir kitap veya makalenin yapılandırılmasıdır. Proofreading ise gramatik ve tipografik unsurların gözden geçirilmesi anlamına gelmektedir.
Bana göre tercüme sektöründeki editing, karşılıklı olarak yapılan karşılaştırmanın gözden geçirilmesidir. Bu saysede tercüme metninin kaynak metne ne kadar sadık olduğunu anlayabiliriz ve stil açısından doğruluk ve yanlışlıkları tespit edebiliriz. Bunun yanında her iki dile de hakim aynı zamanda konuya yakın ikinci bir tercümanın da bulunması bir şarttır. Ancak proofreading, tercüme metninin satır satır incelenerek herhangi bir tipografik, gramatik ya da rakamsal hatalardan yoksun olduğunu garanti altına alan bir işlemdir.
Ancak, proofreadingi hedef metni kaynak metinle kıyaslayarak cümle cümle kontrol olarak değerlendiren ve editingi ise yalnızca tercüme metninin okunabilirlik ve gramer yönünden incelenmesi olarak değerlendiren bürolar tanıyorum.
En son bahsettiğim konusunda doğru sonuçların elde edileceğine inanmıyor olsam da, bu anlayışı benimsemeye çalışan kişilere de saygı duymaktayım. Özellikle kaynak metni okumayan bir müşteri için güzel bir tercüme görünümünde son ürün ortaya koyma şansının yüksek ve maliyet ve zaman açısından daha karlı bir iş olacağı kesin.
Bütçe ve teslim tarihinin tercümenin kalitesi üzerinde büyük bir etkisi olduğu tartışılmaz. Ancak bu durumun kesinlikle müşteri ile konuşulması gerekmektedir. Peki iyi bir tercüme nasıl üretilir? Biraz bunun üzerinde duralım:
1. Dokümanın gözden geçirilmesi. Bir çok firma konuşmadıkları dilin nasıl ayırt edileceği konusundaki bilgiye ve anlamadıkları bir metnin ne hakkında olduğuna dair bilgiye sahiptir. Ancak herhangi bir tercüme metni tercümana gönderilmeden once, yanlışlıklar veya sürprizler konusunda gözden geçirilmelidir. Giriş kısımları basit görünebilir ancak metnin ilerleyen kısımlar kafı kurcalayıcı olabilir.
2. Uygun tercümanın seçilmesi. Bu çok önemlidir. Hem online hem de yazılı olarak artan veritabanını göz önünde bulundurduğumuzda, tercümanların mantar gibi ürediğini görebiliriz. Tercümenin doğru olarak yapılmasında belki de en önemli adım, tercümanınızın güçlü ve zayıf noktalarını çok iyi tespit etmenizdir.
3. Uygun editörün seçilmesi. Tercüman-Editör-Proofreader üçlüsnün en önemli ayağının tercüman olduğunu öne sürsem de, editor de ortaya çıkabilecek olan herhangi bir sorun konusunda gerektiğinde komutayı devralabilmelidir. Eğer zaman varsa, editörün işaretlemiş olduğu kısımlar kesinlikle tercümana geri gönderilmelidir.
4. Uygun kontrolcünün seçilmesi. Proofreader işi çok önemlidir. Şaşırtıcıdır ki tercüme editor tarafından da kontrol edilse bile hatalar kaçınılmaz olmaktadır. Bu yüzden proofreader’ın dikkat noktası farklı olmalıdır. Proofreader’ın gözü metnin içeriğinden çok şeklinde ve duruşundadır. Bu detaylar da çoğu zaman editörler tarafından atlanmaktadır.
5. Geri beslemelerin değerlendirilmesi. Müşterilerimiz tercüman olmasada, bizim tercüme yapmak amacıyla belki ilk defa ya da hayatımızda çok kısa bir süreliğine karşılaştığımız konular ile hergün yatıp kalkmaktadırlar. Bu yüzden onlardan gelen geri beslemeler sürekli olarak kayıt altına alınmalı ve ileriki tercümelerin geliştirilmesi için kesinlikle kullanılmalıdır.

Öncelikle bu yazının başlığının “Acil işlerde nasıl güzel iş çıkarılır?” olmadığına dikkatinizi çekmek istiyorum. Çünkü genellikle bu iki kavram karşılıklı olarak özeldirler. Aslına bakarsanız hiçbir tercüman baskı ve kısıtlı zaman diliminde iyi bir performans gösteremez. Ancak sektörün doğası öyle ki teslim tarihleri her zaman için çok dar dilimler olmuştur.

Bu yüzden iyi bir müşteriniz sizi arayıp acil bir iş çıkarmanızı istese, yapacak olduğunuz tercümenin güzel olması için neler yapmanız gerekmekte işte burada:

• Önce acil teslim ve imkansız teslim arasındaki farkın anlaşılması gerekmektedir. Herkesin bu konuda farklı yorumları tabiki olacaktır ancak bana gore günde 4000 kelime aceleye getirilmiş bir iş iken, günde saatte 1500 kelime ise imkansız bir ölçüttür. Yine haftada 15.000 kelime acele, 2 günde 10.000 kelime ise imkansızdır. Bu yüzden imkansız olan işleri reddedmelisiniz.
• Müşterinin, sizin acil olarak yapacak olduğunuz işin en güzel işiniz olmadığını anlaması gerekmektedir. Bunun için “taslak kalitede” veya “bilgi amaçlı kullanım” gibi terimler kullanmak güzel bir fakir. Baskıya hazır bir metin oluşturulması için mantıklı bir teslim zamanının olması gerektiğini müşteriye aktarmalısınız.
• İlginizi dağıtabilecek olan bütün etkenleri devre dışı bırakın. Ev telefonu, kişisel e-postanız, ve hatta haber okuyucularınız bile sizleri tahmin ettiğinizden daha fazla etkileyebilir. Bunların hepsini acil olarak istenen işinizden sonraya bırakın.
• Dokümanı hızlı bir şekilde gözden geçirin. Dokümanın son beş sayfasının aslında ilk beş sayfasının tercümesi olduğunun ya da tercümesini apar topar bitirdiğiniz metnin aslında önceden çevirisinin bulunduğunu öğrenmek dışında, iki saatte 1500 kelime üretmekten daha kötü birşey olamaz.
• Bir takım kalite güvence yönetmi uygulamaya çalışın. Acil olmayan işler için her zaman yaptığımız gözden geçirme, geniş kapsamlı terminoloji araştırması, ve diğer adımları, bu iş için sıkıştırılmış bir şekilde gerçekleştirin. Ancak bazı temel kalite güvence sistemi uygulamanız mecburdur. En azından, spell-checker tarafından işaretlenen heceleme hatalarına bir göz atın ve dokümanın tüm bölümlerinin çevrildiğinden emin olun. Örneğin, yapmış olduğunuz tercümenin doğru numara ve madde başlıklarına sahip olduğundan emin olun.
Hiç şüphe yok ki acil olarak istenen tercüme projesi çok stresli bir iştir ve hiçbir tercümanın teslim etmek istemediği türden sonuçlar doğurur. Ancak yukarıda bahsettiğimiz adımlar bir nevi acil işinizin kabul edilebilir seviyeye getirilmesine yardımcı olur.